Từ năm học 2025–2026, học sinh phổ thông trường công được miễn học phí. Nhiều phụ huynh thở phào, rồi cuối tháng vẫn thấy ví mỏng như cũ. Lý do rất đơn giản: chi phí cho con đi học trường công chưa bao giờ chỉ có học phí. Học thêm, tiền ăn bán trú, sách vở, đồng phục, hoạt động ngoại khóa vẫn còn nguyên, chỉ là chúng nằm rải rác nên ít ai cộng lại.
Câu trả lời ngắn: Miễn học phí chỉ xóa một dòng trong hóa đơn đi học. Với một học sinh lớp 6 có học thêm và ăn bán trú, các khoản còn lại có thể lên tới 3,4 triệu mỗi tháng, tức khoảng 40,8 triệu mỗi năm, bằng hơn một tháng chi tiêu của cả gia đình. Cách quản lý tốt nhất là cộng hóa đơn một lần, quy ra ngày sống và lập quỹ giáo dục riêng.
Bài viết này đi từ một câu chuyện cụ thể, đặt nó cạnh số liệu chi giáo dục bình quân của Việt Nam, rồi đưa ra ba phép tính và kế hoạch năm bước để bạn tự làm cho gia đình mình.
Câu chuyện dựa trên một trang sổ của kênh Số dư tuổi 40. Bạn có thể xem video “Miễn học phí trường công: vẫn tốn 1 tháng 11 ngày chi tiêu” trong khoảng 4 phút.
Tóm tắt nhanh
- Nghị định 238/2025/NĐ-CP miễn học phí cho học sinh phổ thông công lập từ năm học 2025–2026, nhưng không miễn học thêm, tiền ăn, sách vở, đồng phục.
- Ví dụ minh họa: hóa đơn đi học 3,4 triệu mỗi tháng = 40,8 triệu mỗi năm = 1 tháng 11 ngày chi tiêu của gia đình.
- Khảo sát mức sống dân cư 2024: mỗi người đi học chi hơn 9,5 triệu mỗi năm, học phí chiếm 41,1%, học thêm 21,4%.
- Kéo dài 7 năm tới lớp 12, hóa đơn ví dụ lên tới 285,6 triệu, gần 1 năm chi tiêu.
- Giải pháp: ba phép tính 10 phút và một quỹ giáo dục có tài khoản riêng.
Nội dung chính:
- Miễn học phí trường công miễn những gì?
- Hóa đơn đi học thật của một học sinh lớp 6
- Quy chi phí cho con đi học ra ngày sống
- So với mặt bằng chi giáo dục cả nước
- Học thêm: khoản lớn nhất và dễ điều chỉnh nhất
- Bảy năm tới lớp 12: con số cả chặng đường
- Hiểu lầm phổ biến
- Ba phép tính và năm bước lập quỹ giáo dục
- Góc nhìn tuổi 40: học của con và tuổi già của mình
- Câu hỏi thường gặp
- Kết luận
Miễn học phí trường công miễn những gì trong chi phí cho con đi học?
Nghị định 238/2025/NĐ-CP về chính sách học phí (thay thế Nghị định 81/2021) có hiệu lực từ ngày 3/9/2025, áp dụng từ năm học 2025–2026. Điểm mới lớn nhất là mở rộng đối tượng miễn học phí ra toàn bộ học sinh phổ thông công lập. Trẻ mầm non công lập cũng thuộc diện miễn; học sinh trường tư thục được hỗ trợ học phí theo quy định.
Nhưng “học phí” ở đây là khoản thu cho dịch vụ giáo dục chính khóa. Rất nhiều khoản khác của việc đi học không thuộc phạm vi này:

- Tiền ăn bán trú, tiền trông trưa: thu theo thỏa thuận với trường và phụ huynh.
- Học thêm ngoài trường: hoàn toàn do gia đình tự chọn và tự trả.
- Sách giáo khoa, vở, đồng phục, đồ dùng học tập: mua theo năm học.
- Hoạt động trải nghiệm, dã ngoại, câu lạc bộ: tùy trường, tùy lớp.
- Đưa đón, gửi xe: với nhiều gia đình ở thành phố, đây là khoản không nhỏ.
Hãy hình dung miễn học phí giống như được tặng vé vào cổng một khu vui chơi. Vé vào cổng thì miễn, nhưng đồ ăn, trò chơi, gửi xe bên trong vẫn tính tiền. Nếu chỉ nhìn tấm vé, bạn sẽ nghĩ chuyến đi gần như không tốn gì.
Hóa đơn đi học thật: chi phí cho con lớp 6 học trường công
Trang sổ trong video kể về anh Nam, sinh năm 1984, nhân viên mua hàng ở Bắc Ninh. Hai vợ chồng cầm về chung 38 triệu mỗi tháng (anh 22 triệu, vợ 16 triệu), cả nhà chi khoảng 30 triệu. Con gái học lớp 6 trường công, còn 7 năm nữa mới xong lớp 12. Dòng học phí ghi không đồng, vậy mà tháng nào hóa đơn đi học của con cũng khoảng 3,4 triệu.
Khi ghi ra, mọi thứ rõ ràng hơn (các con số là giả định cho câu chuyện):
- Học thêm: 1.700.000 ₫ mỗi tháng.
- Tiền ăn bán trú: 1.200.000 ₫ mỗi tháng.
- Đồ dùng, sách vở và các khoản hoạt động: 500.000 ₫ mỗi tháng.
- Học phí: 0 ₫.

Cộng lại là 3.400.000 ₫ mỗi tháng. Không có khoản nào bất thường, mỗi khoản đều có lý do chính đáng. Vấn đề nằm ở chỗ chúng được trả vào những ngày khác nhau, qua những kênh khác nhau: chuyển khoản cho cô dạy thêm, nộp tiền ăn qua ứng dụng của trường, mua đồ dùng ở hiệu sách. Không ai nhìn thấy chúng cùng lúc.

Quy chi phí cho con đi học ra ngày sống
3,4 triệu mỗi tháng nghe không quá lớn với gia đình thu nhập 38 triệu. Nó chỉ chiếm chưa tới 9% thu nhập. Nhưng hãy làm phép tính theo năm:
- 3,4 triệu × 12 tháng = 40,8 triệu mỗi năm.
- 40,8 triệu ÷ 30 triệu chi tiêu mỗi tháng = 1,36 tháng, tức khoảng 1 tháng 11 ngày.
Nghĩa là mỗi năm, gia đình anh Nam dành 1 tháng 11 ngày cuộc sống cho việc con đến lớp, trong khi dòng học phí ghi không đồng. Miễn học phí là miễn một dòng, không phải miễn cả hóa đơn.

Một lưu ý nhỏ cho phép tính: nhân 12 là cách tính đơn giản để dễ hình dung. Thực tế tiền ăn bán trú và học thêm thường giảm vào mấy tháng hè, nhưng thay vào đó là trại hè, lớp năng khiếu, và tháng 8–9 dồn tiền sách vở, đồng phục. Tổng cả năm thường không chênh nhiều.
So chi phí cho con đi học với mặt bằng cả nước
Theo kết quả Khảo sát mức sống dân cư năm 2024 do cơ quan thống kê nhà nước công bố, chi giáo dục, đào tạo bình quân cho một người đi học là hơn 9,5 triệu đồng mỗi năm, tăng 36,3% so với năm 2022. Trong đó, học phí và trái tuyến chiếm 41,1%, học thêm chiếm 21,4%, chi giáo dục khác chiếm 19,3%.

Nếu bỏ phần học phí đi, vẫn còn khoảng 58,9% chi giáo dục, chừng 5,6 triệu mỗi năm, nằm ngoài phạm vi miễn học phí. Đây là lý do miễn học phí giúp giảm gánh nặng thật, nhưng không làm hóa đơn đi học biến mất.
Đặt cạnh mặt bằng ấy, hóa đơn 40,8 triệu của nhà anh Nam gấp hơn 4 lần, và riêng học thêm chiếm 50% thay vì 21,4%. Cần nói rõ: con số bình quân tính chung mọi cấp học, cả nông thôn lẫn thành thị, nên chỉ dùng để biết mặt bằng chứ không để chấm đúng sai. Một gia đình ở thành phố có con học cấp 2 chi nhiều hơn bình quân là chuyện bình thường.

Học thêm: khoản lớn nhất trong chi phí cho con đi học
Trong ví dụ, học thêm là khoản lớn nhất và cũng là khoản duy nhất gia đình chủ động chọn. Tiền ăn bán trú gần như cố định nếu con học bán trú; sách vở, đồng phục là bắt buộc. Còn học thêm bao nhiêu môn, mấy buổi một tuần, học ở đâu là quyết định của bố mẹ và con.
Quy định mới về dạy thêm, học thêm
Thông tư 29/2024/TT-BGDĐT có hiệu lực từ 14/2/2025 siết lại hoạt động dạy thêm. Trong nhà trường, dạy thêm chỉ dành cho ba nhóm học sinh: học sinh có kết quả môn học kỳ trước chưa đạt, học sinh được trường chọn bồi dưỡng học sinh giỏi, và học sinh lớp cuối cấp tự nguyện ôn thi theo kế hoạch của trường. Các nhóm này không phải nộp tiền, mỗi môn tối đa 2 tiết mỗi tuần.

Ngoài các trường hợp trên, học thêm diễn ra ở cơ sở ngoài nhà trường và gia đình tự trả. Biết quy định này giúp bạn hỏi đúng câu khi họp phụ huynh: con có thuộc nhóm được học thêm miễn phí ở trường không, và lớp học thêm bên ngoài có thật sự cần không.
Ba câu hỏi trước khi đăng ký thêm một lớp
- Con cần học thêm để bù phần chưa vững, hay vì “bạn bè ai cũng học”?
- Sau một học kỳ, điểm số hoặc sự tự tin của con thay đổi thế nào?
- Con có còn thời gian ngủ, chơi, vận động không?
Không có đáp án chung cho mọi nhà. Nhưng nếu học thêm đã chiếm một nửa hóa đơn, nó xứng đáng được xem lại mỗi học kỳ như bất kỳ khoản chi lớn nào khác.
Bảy năm tới lớp 12: tổng chi phí cho con đi học cả chặng đường
Hóa đơn này không dừng ở năm nay. Con gái anh Nam còn 7 năm nữa mới học xong lớp 12. Giữ các khoản không đổi cho dễ tính:
- 7 năm × 40,8 triệu = 285,6 triệu.
- 285,6 triệu ÷ 30 triệu chi tiêu = khoảng 9,5 tháng, tức 9 tháng 16 ngày chi tiêu.
- 285,6 triệu ÷ 38 triệu thu nhập = khoảng 7 tháng rưỡi thu nhập chung của hai vợ chồng.

Thực tế con số có thể còn cao hơn vì giá cả tăng theo thời gian và cấp 3 thường học thêm nhiều hơn, nhất là năm cuối. Mỗi tháng chưa đến 9% thu nhập thì khó thấy, nhưng kéo 7 năm thì thành gần 1 năm sống. Đó là lý do nên có một kế hoạch, thay vì để khoản này tự trôi.
| Mốc | Số tiền | Quy ra chi tiêu |
|---|---|---|
| 1 tháng | 3.400.000 ₫ | khoảng 3,4 ngày chi tiêu |
| 1 năm | 40.800.000 ₫ | 1 tháng 11 ngày |
| 7 năm | 285.600.000 ₫ | 9 tháng 16 ngày |
Hiểu lầm phổ biến về chi phí cho con đi học

“Học phí bằng 0 là nhà mình nhẹ đi”
Nhẹ đi đúng bằng khoản học phí trước đây. Nếu trước đó học phí chỉ vài trăm nghìn mỗi tháng còn học thêm vài triệu, cảm giác “nhẹ” có thể lớn hơn thực tế rất nhiều.
“Mỗi tháng vài triệu, không đáng ngồi cộng”
Chính vì vài triệu mỗi tháng nên mới cần cộng. Các khoản nhỏ, đều đặn là loại chi tiêu dễ phình to nhất, tương tự hiện tượng lạm phát lối sống khi tăng lương mà không dư tiền.
“Học thêm càng nhiều càng chắc chắn”
Học thêm có ích khi đúng nhu cầu. Học quá nhiều có thể lấy mất thời gian nghỉ ngơi, tự học và vận động của con. Hiệu quả nên được xem lại định kỳ cùng con, không chỉ dựa vào cảm giác yên tâm của bố mẹ.
Ba phép tính và năm bước lập quỹ chi phí cho con đi học
Bước 1: Quy ra ngày sống mỗi năm
Cộng hóa đơn đi học một tháng của từng con, gồm học thêm, tiền ăn, đồ dùng, xe đưa đón và hoạt động. Nhân 12, chia cho chi tiêu một tháng của nhà. Kết quả là số ngày bạn sống mỗi năm cho việc đến lớp của con.
Bước 2: Tính tỷ lệ học thêm
Lấy khoản học thêm chia cho tổng hóa đơn, ra tỷ lệ phần trăm. Đặt cạnh mức 21,4% của mặt bằng chung để xem nhà bạn đứng ở đâu.
Bước 3: Tính cả chặng đường
Lấy số năm con còn đi học nhân với hóa đơn một năm, chia cho thu nhập một tháng của nhà. Kết quả là số tháng thu nhập cho cả chặng đường.

Bước 4: Lập quỹ giáo dục theo năm bước
Sau khi có con số, hãy biến nó thành một dòng có kế hoạch thay vì các khoản trả rải rác:

- Cộng hóa đơn một lần, ghi đủ mọi khoản kể cả đưa đón.
- Tách tài khoản riêng cho tiền học, chuyển vào ngay đầu tháng lương.
- Tính riêng tháng hè và đầu năm học, khi sách vở, đồng phục, trại hè dồn một lúc.
- Xem lại học thêm mỗi học kỳ cùng con.
- Giữ phần cho quỹ hưu, để chuyện học của con không ăn vào tuổi già của bố mẹ.
Góc nhìn tuổi 40: học của con và tuổi già của mình
Tuổi 40 là giai đoạn “kẹp giữa”: con đang tuổi ăn học, bố mẹ bắt đầu già yếu, còn bản thân thì chỉ còn khoảng 20 năm làm việc để chuẩn bị cho tuổi già. Rất nhiều phụ huynh ưu tiên tuyệt đối cho con, sẵn sàng cắt mọi khoản khác. Điều đó xuất phát từ tình thương, nhưng nếu quỹ hưu trí của bố mẹ bị bỏ trống, gánh nặng có thể quay lại chính đứa con sau 20 năm.
Một thứ tự tham khảo giúp cân bằng: giữ quỹ dự phòng trước, có bảo hiểm cơ bản cho người tạo ra thu nhập chính, rồi mới đến hóa đơn học hiện tại có ngân sách rõ ràng, và tích lũy đều cho quỹ hưu trí cùng quỹ đại học của con.

Nếu bạn chưa biết quỹ hưu trí cần bao nhiêu, có thể đọc cách tính cần bao nhiêu tiền để nghỉ hưu. Còn nếu muốn tìm thêm dư địa trong ngân sách, bài cách cắt giảm chi tiêu gia đình bắt đầu từ ba khoản lớn nhất có thể giúp ích.
Áp lực “phải cho con học bằng bạn bằng bè” là cảm giác rất thật, và không ai đáng bị phán xét vì nó. Nếu chuyện tiền học của con thường xuyên khiến vợ chồng căng thẳng hoặc mất ngủ, hãy ngồi lại nói chuyện cởi mở, cùng con nếu con đã đủ lớn, và đừng ngại tìm đến chuyên gia tư vấn tài chính hoặc chuyên gia tâm lý khi cần.
Câu hỏi thường gặp về chi phí cho con đi học trường công
Miễn học phí trường công áp dụng từ khi nào?
Theo Nghị định 238/2025/NĐ-CP, có hiệu lực từ 3/9/2025, học sinh phổ thông công lập được miễn học phí từ năm học 2025–2026. Trẻ mầm non công lập cũng thuộc diện miễn; học sinh trường ngoài công lập được hỗ trợ học phí theo mức quy định.
Miễn học phí rồi trường còn được thu những khoản nào?
Các khoản phục vụ bán trú, dịch vụ ăn uống, hoạt động ngoài giờ và một số dịch vụ khác vẫn có thể thu theo quy định của từng địa phương và thỏa thuận với phụ huynh. Bạn nên xem bảng các khoản thu được trường công khai đầu năm học.
Học thêm trong trường có mất tiền không?
Theo Thông tư 29/2024/TT-BGDĐT, nhà trường chỉ tổ chức dạy thêm cho ba nhóm: học sinh chưa đạt môn học kỳ trước, học sinh được chọn bồi dưỡng học sinh giỏi và học sinh cuối cấp tự nguyện ôn thi. Các nhóm này không phải nộp tiền; mỗi môn tối đa 2 tiết mỗi tuần.
Chi phí cho con đi học bao nhiêu phần trăm thu nhập là hợp lý?
Không có con số chuẩn cho mọi gia đình, vì phụ thuộc thu nhập, số con, nơi sống và nhu cầu của từng bé. Cách thực tế hơn là quy ra ngày sống mỗi năm và kiểm tra xem khoản này có đang lấn vào quỹ dự phòng hoặc quỹ hưu của bố mẹ không.
Có nên vay để cho con học thêm hoặc học trường tư?
Vay cho chi phí định kỳ hằng tháng như học thêm thường khiến gánh nặng kéo dài nhiều năm. Trước khi vay, hãy tính lại cả chặng đường như trong bài, xem xét các lựa chọn khác, và trao đổi với người có chuyên môn nếu khoản vay lớn.
Kết luận: học phí bằng 0, chưa chắc hóa đơn bằng 0
Miễn học phí là một chính sách giúp nhiều gia đình nhẹ gánh. Nhưng chi phí cho con đi học trường công còn gồm học thêm, tiền ăn, sách vở, đồng phục và hoạt động. Khi được cộng vào một chỗ, chúng có thể bằng hơn một tháng chi tiêu mỗi năm, và gần một năm chi tiêu cho cả chặng đường tới lớp 12.
Như anh Nam trong câu chuyện tự nhận: anh cứ nghĩ học phí bằng không là nhà mình nhẹ đi, hóa ra mình chưa từng đếm. Chỉ cần 10 phút với ba phép tính ở trên, bạn sẽ biết chính xác nhà mình đang chi bao nhiêu và có thể chủ động điều chỉnh.
Trong hóa đơn đi học của con nhà bạn, khoản nào lớn nhất, và bạn đã bao giờ cộng chúng lại một lần chưa? Hãy chia sẻ ở phần bình luận, và theo dõi Nhật Phúc để đọc các bài tài chính tuổi 40 tiếp theo.
Nội dung bài viết chỉ mang tính tham khảo, không phải lời khuyên tài chính hay đầu tư. Các khoản chi của gia đình trong câu chuyện là số giả định, chỉ mang tính minh họa. Nguồn: Nghị định 238/2025/NĐ-CP về chính sách học phí; Thông tư 29/2024/TT-BGDĐT về dạy thêm, học thêm; Kết quả Khảo sát mức sống dân cư năm 2024 (cơ quan thống kê nhà nước, công bố tháng 5/2025).
Bình luận
Chưa có bình luận nào. Bạn có câu hỏi hay kinh nghiệm riêng về chủ đề này? Hãy là người mở đầu.