Chuyển đến nội dung

Tập tạ bao nhiêu là đủ? 30–60 phút mỗi tuần cho dân văn phòng

Tập tạ bao nhiêu là đủ? Bằng chứng cho thấy 2 buổi, tổng 30–60 phút mỗi tuần đã có lợi cho tim mạch và tâm trạng. Kèm lịch tập tại nhà cho người bận.

Tập tạ bao nhiêu là đủ? 30–60 phút mỗi tuần cho dân văn phòng

Bạn đi bộ đủ bước, thỉnh thoảng chạy vài vòng công viên, nhưng chưa bao giờ đụng tới quả tạ. Nếu vậy, bạn đang bỏ sót một nửa “đơn thuốc vận động” mà Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị. Câu hỏi hay gặp nhất là tập tạ bao nhiêu là đủ cho một người bận rộn, ngồi văn phòng 8 tiếng mỗi ngày và không định trở thành vận động viên thể hình.

Tin tốt là con số cần thiết nhỏ hơn bạn tưởng. Bài viết này gom lại các nghiên cứu lớn về tập sức mạnh (còn gọi là tập kháng lực, tập tăng cơ), giải thích vì sao cơ bắp quan trọng với cả tim mạch lẫn tâm trạng, rồi đưa ra lịch tập 2 buổi mỗi tuần có thể làm ngay tại nhà.

Câu trả lời ngắn: với người trưởng thành, 2 buổi mỗi tuần, tổng khoảng 30–60 phút, tập đủ các nhóm cơ chính là mốc đáng nhắm tới. Một phân tích gộp năm 2022 cho thấy mức này đi kèm nguy cơ tử vong thấp hơn khoảng 10–20%. Không cần phòng gym, không cần tạ nặng, chỉ cần lần lặp cuối mỗi hiệp thật sự thấy khó.

Tóm tắt nhanh

  • WHO khuyên người lớn tập tăng cơ ít nhất 2 ngày mỗi tuần, chạm tới mọi nhóm cơ chính.
  • 30–60 phút mỗi tuần gắn với nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân, tim mạch và ung thư thấp hơn 10–20%.
  • Kết hợp với tập aerobic, mức giảm lên tới 40% (mọi nguyên nhân) và 46% (tim mạch).
  • Tạ nhẹ vẫn làm cơ to lên tương đương tạ nặng nếu tập tới gần mức không nâng nổi.
  • Khối cơ mất khoảng 3–8% mỗi thập kỷ sau tuổi 30, nên bắt đầu càng sớm càng có lợi.
Infographic ba con số tập sức mạnh: 2 buổi mỗi tuần, 30–60 phút, giảm 10–20% nguy cơ
Ba con số nên nhớ khi bắt đầu tập sức mạnh.

Mục lục

  1. Tập sức mạnh là gì?
  2. Vì sao dân văn phòng cần tập cơ?
  3. Khoa học nói gì về mốc 30–60 phút mỗi tuần
  4. Lực nắm tay: chỉ số sức khỏe ít người để ý
  5. Lợi ích cho tinh thần
  6. Tạ nhẹ hay tạ nặng?
  7. Lịch tập 2 buổi mỗi tuần cho người bận
  8. Tập an toàn và ai cần hỏi bác sĩ
  9. Hiểu lầm phổ biến
  10. Lộ trình 4 tuần cho người mới
  11. Câu hỏi thường gặp
Nhiều quả tạ đơn bọc nhựa nhiều màu và kích cỡ đặt trên giá trong phòng tập
Tạ đơn nhiều mức nặng nhẹ: dụng cụ quen thuộc nhất để tập sức mạnh. Ảnh: Ser Amantio di Nicolao/Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Tập sức mạnh là gì?

Tập sức mạnh (strength training, hay resistance training) là mọi kiểu vận động bắt cơ bắp chống lại một lực cản. Lực cản đó có thể là tạ đơn, tạ ấm, dây cao su kháng lực, máy tập, hoặc chính trọng lượng cơ thể như khi chống đẩy, squat, plank.

Hãy hình dung cơ bắp như một đội nhân viên. Đi bộ giao cho họ việc nhẹ, đều đặn. Tập sức mạnh giao cho họ một việc nặng trong thời gian ngắn, đủ để cơ thể “nhận ra” cần tuyển thêm người. Đó là lý do hai loại vận động không thay thế được cho nhau.

Theo hướng dẫn của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), buổi tập nên chạm tới các nhóm cơ chính: chân, hông, lưng, bụng, ngực, vai và tay. Bạn không cần tập riêng từng nhóm; nhiều bài như squat hay chống đẩy đã dùng vài nhóm cùng lúc.

Infographic các nhóm cơ chính cần tập: chân, hông, lưng, bụng, ngực và vai, tay kèm bài tập gợi ý
Các nhóm cơ chính theo CDC và bài tập gợi ý cho từng nhóm.

Dây kháng lực là lựa chọn rẻ, gọn, hợp với căn hộ nhỏ. Một sợi dây có thể dùng cho bài kéo về ngực, đẩy qua đầu, mở hông. Bạn đổi độ khó bằng cách nắm ngắn lại hoặc chuyển sang dây cứng hơn.

Dây cao su kháng lực màu vàng dạng vòng đặt trên nền tối
Dây kháng lực dạng vòng, dụng cụ tập sức mạnh gọn nhẹ cho tập tại nhà. Ảnh: Corn cheese/Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Vì sao dân văn phòng cần tập cơ?

Cơ bắp hoạt động theo nguyên tắc “không dùng thì mất”. Một bài tổng quan của Volpi và cộng sự (2004) ghi nhận khối cơ giảm khoảng 3–8% mỗi thập kỷ sau tuổi 30, và tốc độ này còn nhanh hơn sau tuổi 60. Người ngồi nhiều, ít mang vác, ít leo cầu thang thì cơ càng ít có lý do để được giữ lại.

Điều đáng lo là rất ít người tập cả hai loại vận động. Một phân tích gộp đăng trên British Journal of Sports Medicine (García-Hermoso và cộng sự, 2023) trên 3,39 triệu người ở 32 quốc gia cho thấy chỉ khoảng 17% người trưởng thành đạt cả khuyến nghị aerobic lẫn khuyến nghị tăng cơ.

Ở Việt Nam, Điều tra quốc gia yếu tố nguy cơ bệnh không lây nhiễm năm 2021 ghi nhận 22,2% người trưởng thành thiếu vận động, nữ (28,3%) cao hơn nam (16,1%). Với dân văn phòng làm tới 48 giờ mỗi tuần theo Bộ luật Lao động 2019, quỹ thời gian vận động vốn đã mỏng. Đây là lúc một lịch tập ngắn nhưng đúng trọng tâm phát huy giá trị.

Infographic khối cơ mất 3–8% mỗi thập kỷ sau tuổi 30 và chỉ 17% người lớn đạt đủ hai khuyến nghị vận động
Cơ bắp suy giảm dần theo tuổi, trong khi rất ít người tập đủ cả hai loại vận động.

Nếu bạn đã quen đi bộ, hãy giữ thói quen đó (xem thêm đi bộ bao nhiêu bước mỗi ngày là đủ), nhưng coi tập sức mạnh là mảnh ghép còn thiếu chứ không phải món thay thế.

Khoa học nói gì về mốc 30–60 phút mỗi tuần

Nghiên cứu được trích dẫn nhiều nhất về “liều” tập tăng cơ là phân tích gộp của Momma và cộng sự, đăng trên British Journal of Sports Medicine ngày 1/3/2022. Nhóm tác giả gộp 16 nghiên cứu theo dõi dài hạn, mỗi nghiên cứu có từ khoảng 4.000 đến gần 480.000 người, độ tuổi 18–97, chủ yếu ở Mỹ, Anh, Scotland, Úc và Nhật Bản.

Kết quả chính:

  • Tập tăng cơ khoảng 30–60 phút mỗi tuần đi kèm nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân, bệnh tim mạch và ung thư thấp hơn khoảng 10–20%.
  • Với bệnh đái tháo đường, nguy cơ giảm mạnh tới mốc 60 phút rồi chững lại.
  • Người vừa tập tăng cơ vừa tập aerobic có nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân thấp hơn 40%, do tim mạch thấp hơn 46% và do ung thư thấp hơn 28%.
  • Trên 60 phút mỗi tuần, chưa có bằng chứng chắc chắn rằng tập nhiều hơn mang lại lợi ích thêm.
Biểu đồ thanh mức giảm nguy cơ tử vong khi kết hợp tập tăng cơ và aerobic: tim mạch 46%, mọi nguyên nhân 40%, ung thư 28%
Kết hợp tập tăng cơ với aerobic cho mức giảm nguy cơ lớn nhất trong phân tích gộp năm 2022.

Cần đọc các con số này đúng cách. Đây là nghiên cứu quan sát, người tham gia tự báo cáo thời gian tập, nên chỉ cho thấy mối liên quan chứ chưa chứng minh nhân quả. Người tập tạ có thể cũng ăn uống tốt hơn, ngủ đủ hơn. Dù vậy, thông điệp thực tế rất rõ: bạn không cần tập hàng giờ, và mốc 30–60 phút là đủ để nằm trong vùng có lợi.

Lực nắm tay: chỉ số sức khỏe ít người để ý

Nếu cần một thước đo đơn giản cho sức mạnh cơ, các nhà khoa học hay dùng lực nắm tay, đo bằng một dụng cụ gọi là lực kế cầm tay (hand dynamometer). Bạn bóp hết sức, kim chỉ ra số kilogam lực.

Bàn tay bóp lực kế cầm tay có mặt đồng hồ đo lực nắm
Lực kế cầm tay dùng để đo lực nắm, một chỉ số đơn giản phản ánh sức mạnh cơ. Ảnh: Ashashyou/Wikimedia Commons, CC0

Nghiên cứu PURE công bố trên tạp chí The Lancet tháng 5/2015 đã đo lực nắm tay của 139.691 người tuổi 35–70 ở 17 quốc gia và theo dõi trung bình khoảng 4 năm. Kết quả: mỗi khi lực nắm thấp hơn 5 kg, nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân cao hơn 16%, tử vong do tim mạch cao hơn 17%, đột quỵ cao hơn 9% và nhồi máu cơ tim cao hơn 7%.

Điểm gây chú ý là lực nắm tay dự báo nguy cơ tử vong tốt hơn cả huyết áp tâm thu trong nghiên cứu này. Lực nắm không phải “nguyên nhân” trực tiếp; nó giống chiếc đèn báo trên bảng đồng hồ xe, phản ánh sức mạnh toàn thân. Muốn đèn sáng đẹp, bạn tập cả cơ thể chứ không chỉ bóp kìm tay.

Infographic nghiên cứu PURE: lực nắm giảm 5 kg đi kèm nguy cơ tử vong tăng 16%, tim mạch 17%, đột quỵ 9%, nhồi máu 7%
Mức tăng nguy cơ ứng với mỗi 5 kg lực nắm thấp hơn trong nghiên cứu PURE.

Lợi ích cho tinh thần

Tập sức mạnh không chỉ là chuyện cơ bắp. Một phân tích gộp đăng trên JAMA Psychiatry năm 2018 (Gordon và cộng sự) tổng hợp 33 thử nghiệm ngẫu nhiên với 1.877 người. Kết quả: tập kháng lực giảm triệu chứng trầm cảm ở mức trung bình, và cứ khoảng 4 người tập thì có 1 người cải thiện rõ (chỉ số NNT bằng 4).

Chi tiết thú vị nhất: hiệu quả không phụ thuộc tổng khối lượng tập được kê. Nói cách khác, bạn không cần lịch tập dày đặc mới thấy tâm trạng khá lên. Với người đang căng thẳng vì công việc, vài buổi tập ngắn có thể là “nút xả” dễ duy trì hơn nhiều so với những kế hoạch hoành tráng.

Infographic phân tích gộp 33 thử nghiệm: tập kháng lực giảm triệu chứng trầm cảm mức vừa, cứ 4 người có 1 người cải thiện rõ
Tập kháng lực hỗ trợ cải thiện tâm trạng, nhưng không thay thế điều trị.

Tập luyện là công cụ hỗ trợ, không thay cho điều trị. Nếu bạn buồn bã, mất hứng thú kéo dài trên 2 tuần, hoặc thấy kiệt sức vì công việc, hãy gặp bác sĩ hay chuyên gia tâm lý. Bài burnout là gì có thêm dấu hiệu để bạn tự soát.

Tạ nhẹ hay tạ nặng?

Nhiều người ngại tập vì nghĩ phải nâng tạ thật nặng. Phân tích gộp của Schoenfeld và cộng sự (2017) trên 21 nghiên cứu cho thấy điều ngược lại: khi tập tới gần mức không nâng nổi nữa, tải nhẹ (dưới hoặc bằng 60% mức nâng tối đa một lần, gọi là 1RM) và tải nặng làm cơ to lên tương đương nhau. Khác biệt nằm ở sức mạnh tối đa: tải nặng giúp tăng 1RM nhiều hơn.

Infographic so sánh tải nhẹ và tải nặng: cơ to lên tương đương, tải nặng tăng sức mạnh tối đa nhiều hơn
Tải nhẹ hay nặng đều làm cơ phát triển nếu mỗi hiệp đủ khó.

Với người bận rộn tập ở nhà, điều này rất đáng giá: chai nước, ba lô đựng sách, dây kháng lực hay trọng lượng cơ thể đều dùng được. Chỉ cần nhớ một nguyên tắc: lần lặp cuối của mỗi hiệp phải thấy khó. Nhẹ mà dễ quá thì gần như không có tác dụng.

Một thí nghiệm nhỏ của Đại học Edith Cowan (Úc) và Đại học Y tế và Phúc lợi Niigata (Nhật Bản), công bố đầu tháng 2/2022, còn cho thấy liều tối thiểu có thể nhỏ tới bất ngờ. 39 sinh viên khỏe mạnh chỉ làm một lần co cơ gập tay tối đa kéo dài 3 giây mỗi ngày, 5 ngày một tuần, trong 4 tuần. Nhóm co cơ lệch tâm (hạ tạ chậm có kiểm soát) tăng tổng sức mạnh 11,5%, còn nhóm đối chứng không đổi. Đây chỉ là một nhóm cơ ở người trẻ, nên đừng coi là “bài tập 3 giây thay cả buổi tập”, nhưng nó nhắc rằng bắt đầu nhỏ vẫn có ích.

Quả tạ ấm 12 kg sơn vàng bong tróc đặt trên giá trong phòng tập
Tạ ấm (kettlebell) 12 kg, một lựa chọn gọn để tập chân, hông và lưng. Ảnh: Ser Amantio di Nicolao/Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Lịch tập 2 buổi mỗi tuần cho người bận

Dưới đây là lịch toàn thân gồm 2 buổi, mỗi buổi khoảng 25 phút, tổng khoảng 50 phút mỗi tuần, nằm trong mốc 30–60 phút. Bạn có thể đổi ngày tùy lịch làm việc, miễn hai buổi cách nhau ít nhất một ngày.

Bảng lịch tập mẫu hai buổi mỗi tuần, mỗi buổi 25 phút gồm khởi động, chân hông, đẩy, kéo và giãn cơ
Lịch minh hoạ hai buổi toàn thân, không cần phòng gym.
Cách chọn số hiệp và số lần cho người mới (gợi ý)
Mục tiêu Số lần mỗi hiệp Số hiệp Nghỉ giữa hiệp
Làm quen, học kỹ thuật 10–15 2 60 giây
Tăng sức mạnh chung 8–12 2–3 60–90 giây
Ít thời gian 8–12, ghép 2 bài xen kẽ 2 30–45 giây

Mẹo cho dân văn phòng: gắn buổi tập vào một thói quen có sẵn. Ví dụ tập ngay sau khi về nhà, trước khi tắm, để không bị cuốn vào điện thoại. Những ngày không có buổi tập chính, bạn vẫn có thể chèn vài “món ăn vặt vận động” như squat ghế hay leo cầu thang; bài exercise snack là gì có thêm ý tưởng.

Tấm thảm tập trải trên sàn gỗ phòng khách cạnh chai nước
Một tấm thảm và khoảng trống 2 m² là đủ cho lịch tập tại nhà. Ảnh: Femivaco/Wikimedia Commons, CC BY 4.0

Tập an toàn và ai cần hỏi bác sĩ

Chấn thương thường đến từ hai lỗi: tăng tải quá nhanh và bỏ qua khởi động. Năm nguyên tắc dưới đây giúp bạn tập bền mà không phải nghỉ dài vì đau.

Checklist 5 nguyên tắc tập an toàn: khởi động, kỹ thuật trước, thở đều, tăng tải từ từ, dừng khi đau nhói
Năm nguyên tắc giúp tránh chấn thương khi mới tập.

Hãy hỏi bác sĩ trước khi bắt đầu nếu bạn:

  • Đang có bệnh tim mạch, tăng huyết áp chưa kiểm soát hoặc từng đau ngực khi gắng sức.
  • Vừa phẫu thuật, đang mang thai, hoặc có chấn thương cột sống, khớp gối, khớp vai.
  • Từ 65 tuổi trở lên và lâu nay không vận động. WHO khuyên nhóm này tập thêm bài thăng bằng kết hợp sức mạnh ít nhất 3 ngày mỗi tuần để phòng té ngã.

Nếu ngồi nhiều gây mỏi cổ vai gáy, bạn có thể ghép thêm các động tác trong bài bài tập cải thiện tư thế vào phần khởi động.

Hiểu lầm phổ biến

“Tập tạ làm phụ nữ to như lực sĩ.” Cơ bắp phát triển lớn cần nhiều năm tập chuyên biệt cùng chế độ ăn riêng. Hai buổi mỗi tuần giúp cơ săn chắc và khỏe hơn, không biến bạn thành vận động viên thể hình.

“Phải tập mỗi ngày hàng giờ mới có tác dụng.” Phân tích gộp năm 2022 cho thấy 30–60 phút mỗi tuần đã gắn với lợi ích rõ, và trên 60 phút chưa thấy lợi ích thêm chắc chắn.

“Đi bộ đủ bước là không cần tập cơ.” WHO khuyến nghị cả hai: 150–300 phút aerobic cường độ vừa và ít nhất 2 ngày tăng cơ mỗi tuần. Nhóm làm cả hai có mức giảm nguy cơ lớn nhất.

Infographic ba hiểu lầm về tập tạ và sự thật tương ứng theo bằng chứng khoa học
Ba hiểu lầm hay gặp về tập sức mạnh.

Lộ trình 4 tuần cho người mới

Mục tiêu của tháng đầu không phải nâng nặng, mà là biến buổi tập thành thói quen. Mỗi tuần chỉ nâng một chút.

1. Tuần 1: làm quen

Tập 2 buổi theo lịch mẫu, mỗi bài 2 hiệp, chọn mức dễ: squat với ghế phía sau, chống đẩy tựa mép bàn. Ghi lại số lần làm được.

2. Tuần 2: giữ nhịp

Vẫn 2 buổi, thêm 1–2 lần mỗi hiệp. Nếu hiệp cuối vẫn thấy quá dễ, đó là tín hiệu để chọn biến thể khó hơn.

3. Tuần 3: thêm hiệp

Lên 3 hiệp ở những bài bạn đã làm đúng kỹ thuật. Bài nào còn lúng túng thì giữ 2 hiệp.

4. Tuần 4: tăng tải

Đổi sang dây cứng hơn, tạ nặng hơn hoặc bài khó hơn (chống đẩy trên sàn, squat ôm ba lô). Đến đây, bạn đã có nền để duy trì lâu dài.

Infographic lộ trình 4 tuần tập sức mạnh: làm quen, giữ nhịp, thêm hiệp, tăng tải
Lộ trình tăng dần trong tháng đầu tập sức mạnh.

Câu hỏi thường gặp

Tập tạ bao nhiêu là đủ mỗi tuần?

Với người trưởng thành, mốc hợp lý là 2 buổi mỗi tuần, tổng khoảng 30–60 phút, chạm tới các nhóm cơ chính. Đây là mức WHO khuyến nghị và cũng là khoảng gắn với nguy cơ tử vong thấp hơn 10–20% trong phân tích gộp năm 2022.

Không có tạ thì tập được không?

Được. Trọng lượng cơ thể, dây kháng lực, chai nước hay ba lô đựng sách đều tạo lực cản. Theo phân tích gộp của Schoenfeld, tải nhẹ vẫn làm cơ phát triển tương đương tải nặng, miễn mỗi hiệp tập tới khi lần lặp cuối thật sự khó.

Tập sức mạnh buổi sáng hay buổi tối tốt hơn?

Các nghiên cứu nêu trong bài không so sánh giờ tập. Thời điểm tốt nhất là lúc bạn duy trì được đều đặn. Nếu tập buổi tối, nên kết thúc trước giờ ngủ một khoảng để cơ thể kịp thả lỏng.

Tập nhiều hơn 60 phút mỗi tuần có hại không?

Phân tích gộp năm 2022 chỉ cho thấy chưa có bằng chứng chắc chắn về lợi ích thêm khi vượt 60 phút, chứ không kết luận là có hại. Nếu bạn thích tập nhiều, hãy chú ý nghỉ hồi phục, ngủ đủ và tăng tải từ từ.

Người lớn tuổi có nên tập tạ?

Nên, vì khối cơ mất nhanh hơn sau tuổi 60. WHO khuyên người từ 65 tuổi kết hợp sức mạnh với bài thăng bằng ít nhất 3 ngày mỗi tuần. Người có bệnh nền nên hỏi bác sĩ và bắt đầu với mức rất nhẹ.

Kết luận

Tập sức mạnh không đòi hỏi phòng gym hay hàng giờ mỗi ngày. Hai buổi ngắn mỗi tuần, tổng 30–60 phút, tập đủ các nhóm cơ chính và đủ khó ở lần lặp cuối là mốc mà bằng chứng hiện có ủng hộ. Kết hợp với đi bộ hoặc chạy nhẹ, bạn có “đơn thuốc vận động” trọn vẹn cho cả tim mạch, cơ bắp lẫn tâm trạng.

Bạn đang tập sức mạnh mấy buổi mỗi tuần, và bài nào khiến bạn ngại nhất? Hãy chia sẻ ở phần bình luận. Theo dõi Nhật Phúc để đọc thêm các bài về sống vui khỏe và cân bằng công việc, cuộc sống.

Bài viết mang tính thông tin, không thay thế tư vấn y khoa. Nguồn tham khảo chính: WHO, CDC, British Journal of Sports Medicine (2022, 2023), The Lancet (2015), JAMA Psychiatry (2018), Journal of Strength and Conditioning Research (2017), Scandinavian Journal of Medicine and Science in Sports (2022).

Bình luận

Chưa có bình luận nào. Bạn có câu hỏi hay kinh nghiệm riêng về chủ đề này? Hãy là người mở đầu.

Chia sẻ ý kiến của bạn

Email không hiển thị công khai. Bình luận đầu tiên của bạn sẽ hiện sau khi được duyệt.

Thử ngay hôm nay