Chuyển đến nội dung

Tắm rừng là gì? 120 phút thiên nhiên mỗi tuần giúp khỏe hơn

Tắm rừng (shinrin-yoku) là gì, vì sao 120 phút thiên nhiên mỗi tuần được xem là mốc đáng nhớ, và cách dân văn phòng gom đủ liều xanh ngay giữa phố.

Tắm rừng là gì? 120 phút thiên nhiên mỗi tuần giúp khỏe hơn

Bạn ngồi trước màn hình 8–10 tiếng mỗi ngày, cuối tuần lại lướt điện thoại trong phòng máy lạnh. Đầu óc lúc nào cũng “đầy”, ngủ dậy vẫn mệt. Một cách hồi sức rất cũ nhưng đang được nghiên cứu nghiêm túc là tắm rừng: dành thời gian chậm rãi ở nơi có cây xanh. Vậy tắm rừng là gì, cần bao nhiêu phút mới có ích, và người sống ở thành phố như bạn áp dụng thế nào?

Câu trả lời ngắn: Tắm rừng (tiếng Nhật shinrin-yoku) là ở trong không gian cây xanh và để các giác quan tiếp nhận nó, không cần tập nặng. Một khảo sát gần 20.000 người ở Anh cho thấy người có từ 120 phút mỗi tuần với thiên nhiên thường khỏe và vui hơn rõ rệt, dù đi một lần hay chia nhiều lần.

Rừng bách cao xen tầng cây bụi xanh trong khu rừng Akasawa ở Nhật Bản
Khu rừng giải trí tự nhiên Akasawa (Nagano, Nhật Bản), nơi tán bách che bóng và tầng cây thấp mọc dày. Ảnh: Saigen Jiro/Wikimedia Commons, CC0

Bài viết này tách bạch điều đã có bằng chứng với lời đồn, rồi đưa ra lộ trình 4 tuần để bạn tự gom đủ “liều xanh” ngay giữa phố, kể cả trong giờ làm việc.

Tóm tắt nhanh

  • Thuật ngữ shinrin-yoku ra đời ở Nhật năm 1982, nghĩa đen là “tắm trong không khí rừng”.
  • Mốc đáng nhớ: từ 120 phút mỗi tuần, lợi ích chạm đỉnh ở khoảng 200–300 phút.
  • Chỉ 40 giây nhìn mảng xanh đã giúp sinh viên ít mắc lỗi hơn trong bài kiểm tra tập trung.
  • Các thay đổi đo được (cortisol, tế bào miễn dịch NK) chủ yếu ngắn hạn, mẫu nghiên cứu còn nhỏ.
  • Chậu cây trong phòng tốt cho tinh thần, nhưng không đủ để lọc sạch không khí.

Mục lục

  1. Tắm rừng là gì?
  2. Từ một cái tên năm 1982 đến các nghiên cứu hiện nay
  3. Vì sao là 120 phút mỗi tuần?
  4. Ở giữa cây xanh, cơ thể thay đổi gì?
  5. 40 giây nhìn cây xanh: “liều” cho dân văn phòng
  6. Cửa sổ, chậu cây và không gian làm việc
  7. Hiểu lầm phổ biến
  8. Cách tắm rừng ngay giữa thành phố
  9. Ra ngoài an toàn trong khí hậu nóng ẩm
  10. Câu hỏi thường gặp

Tắm rừng là gì?

Từ shinrin-yoku ghép từ shinrin (rừng) và yoku (tắm). “Tắm” ở đây không dính gì tới nước. Bạn “ngâm mình” trong không khí, âm thanh, mùi và ánh sáng của khu rừng, giống như ngâm mình trong bồn nước ấm cho cơ thể giãn ra.

Điểm khác giữa tắm rừng và leo núi hay chạy bộ đường mòn nằm ở nhịp độ và sự chú ý. Bạn không đặt mục tiêu quãng đường, không đua thời gian. Bạn đi chậm, dừng lại nghe tiếng chim, chạm vào vỏ cây, nhìn ánh nắng lọt qua tán lá. Nếu đi bộ thể dục là “tập cho cơ”, thì tắm rừng gần với “nghỉ cho đầu”.

Infographic 6 cách tắm rừng bằng giác quan: nhìn, nghe, chạm, ngửi, đi chậm, tắt máy
Tắm rừng là để các giác quan làm việc, còn đôi chân và chiếc điện thoại thì nghỉ.

Thực hành này không đòi hỏi rừng nguyên sinh. Một công viên nhiều cây, con đường có hàng cây cổ thụ hay bờ hồ cũng là chỗ khởi đầu tốt. Thứ bạn cần mang theo nhiều nhất là sự chú ý, thứ cần bỏ lại là thông báo điện thoại.

Từ một cái tên năm 1982 đến các nghiên cứu hiện nay

Theo các tài liệu tổng hợp về shinrin-yoku, thuật ngữ này được ông Tomohide Akiyama, khi đó làm việc tại Bộ Nông Lâm Ngư nghiệp Nhật Bản, đặt ra năm 1982. Ban đầu đây là lời mời người dân thành phố quay lại với rừng. Về sau, giới nghiên cứu bắt đầu đo xem chuyện “về với cây xanh” tác động lên cơ thể ra sao.

Thật ra mạch nghiên cứu này còn rộng hơn chữ shinrin-yoku. Năm 1984, nhà nghiên cứu Roger Ulrich công bố trên tạp chí Science một phân tích hồ sơ bệnh nhân cho thấy cửa sổ nhìn ra cây xanh gắn với thời gian hồi phục ngắn hơn. Từ đó đến nay, câu hỏi được đặt ngày càng cụ thể: bao lâu là đủ, nhìn thôi có được không, cơ thể đổi ở chỉ số nào.

Dòng thời gian 5 mốc nghiên cứu về tắm rừng và thiên nhiên từ 1982 đến 2019
Năm mốc chính được nhắc đến trong bài, từ lúc ra đời thuật ngữ đến mốc 120 phút mỗi tuần.

Một số quốc gia đã đưa ý tưởng này vào chính sách. Hàn Quốc mở khu rừng trị liệu đầu tiên năm 2009 và có 32 khu vào năm 2020. Dù vậy, như bạn sẽ thấy ở các phần sau, bằng chứng hiện có vẫn có giới hạn và không nên bị thổi phồng.

Vì sao là 120 phút mỗi tuần?

Con số 120 phút đến từ nghiên cứu của nhóm Mathew White, đăng trên Scientific Reports ngày 13/6/2019. Nhóm phân tích dữ liệu của 19.806 người trong cuộc khảo sát quốc gia về thói quen tiếp xúc thiên nhiên tại Anh (giai đoạn 2014–2016), hỏi họ đã dành bao nhiêu phút ở công viên, rừng, bãi biển… trong 7 ngày trước đó.

Kết quả: so với người không ra thiên nhiên tuần đó, người có từ 120 phút trở lên có khả năng tự đánh giá sức khỏe tốt và mức hạnh phúc cao cao hơn rõ rệt. Ở nhóm 120–179 phút, tỷ số chênh (odds ratio, cho biết khả năng cao hơn bao nhiêu lần) về sức khỏe tốt là 1,59, về hạnh phúc cao là 1,23. Dưới 120 phút thì khác biệt không đáng kể.

Infographic mốc 120 phút thiên nhiên mỗi tuần, đỉnh 200 đến 300 phút, gộp một hay nhiều lần
Ba con số nên nhớ từ khảo sát 19.806 người tại Anh.

Có hai chi tiết rất có ích cho người bận rộn. Thứ nhất, lợi ích chạm đỉnh ở khoảng 200–300 phút mỗi tuần, đi nhiều hơn không thấy tăng thêm. Thứ hai, đi một buổi dài hay nhiều buổi ngắn cho kết quả như nhau. Quy luật này đúng với cả người lớn tuổi và người có bệnh mạn tính.

Lưu ý: đây là khảo sát cắt ngang, tức là chụp một thời điểm. Nó cho thấy mối liên quan, chưa chứng minh thiên nhiên là nguyên nhân. Chính nhóm tác giả cũng nói cần thêm nghiên cứu can thiệp trước khi ra khuyến nghị chính thức, giống như khuyến nghị về vận động.

Ba cách gom đủ 120 phút thiên nhiên mỗi tuần: một buổi cuối tuần, bốn buổi sáng, rải trong tuần
Tổng thời gian trong tuần mới là thứ quan trọng, bạn chọn cách chia hợp lịch của mình.

Ở giữa cây xanh, cơ thể thay đổi gì?

Các nghiên cứu về tắm rừng thường đo bốn nhóm chỉ số. Bạn có thể hình dung cơ thể như chiếc xe chạy liên tục trong phố đông: vào rừng giống như tạt vào trạm nghỉ, động cơ hạ vòng tua.

  • Hormone căng thẳng: phân tích gộp của Antonelli và cộng sự (2019) sàng lọc 971 công trình, giữ 22 nghiên cứu để tổng quan và gộp số liệu 8 nghiên cứu. Nồng độ cortisol trong nước bọt sau khi tắm rừng thấp hơn đáng kể so với nhóm ở đô thị, ít nhất trong ngắn hạn.
  • Tế bào miễn dịch NK: nhóm của Li Qing (Nippon Medical School) ghi nhận hoạt tính và số lượng tế bào NK tăng ở 12 nam giới sau chuyến đi rừng 3 ngày 2 đêm, và mức tăng kéo dài hơn 30 ngày.
  • Mạch và huyết áp: nhiều nghiên cứu thấy hai chỉ số này thấp hơn sau vài giờ đi bộ trong rừng.
  • Nghĩ quẩn: nghiên cứu của Bratman và cộng sự trên PNAS (2015) cho thấy 90 phút đi bộ ở nơi có thiên nhiên làm giảm việc nghiền ngẫm suy nghĩ tiêu cực, còn 90 phút đi bộ trong phố thì không.
Lối mòn đất chạy giữa hàng tuyết tùng cao, bên cạnh tường đá phủ rêu
Một lối đi giữa rừng tuyết tùng ở Nhật Bản, kiểu không gian thường dùng trong các buổi tắm rừng. Ảnh: Yiannis Theologos Michellis/Wikimedia Commons, CC0

Đọc kết quả cần tỉnh táo. Nhóm Antonelli lưu ý mẫu nghiên cứu thường nhỏ, nhiều nghiên cứu chỉ có nam giới, một số không có nhóm đối chứng, và hiệu ứng mong đợi (người tham gia tin rằng mình sẽ thư thái hơn) có thể góp phần. Cũng có ý kiến cho rằng phần lớn lợi ích đến từ việc vận động nhẹ và thư giãn, chứ không riêng gì khung cảnh rừng.

Bốn thay đổi của cơ thể khi ở giữa cây xanh: cortisol, tế bào NK, mạch huyết áp, bớt nghĩ quẩn
Bốn nhóm chỉ số thường được đo, kèm lưu ý về giới hạn của bằng chứng.

40 giây nhìn cây xanh: “liều” cho dân văn phòng

Không phải ai cũng có hai tiếng để ra công viên. Tin vui là ngay cả một khoảnh khắc rất ngắn cũng có tác dụng. Năm 2015, nhóm của tiến sĩ Kate Lee (Đại học Melbourne) cho 150 sinh viên làm một bài tập đơn điệu: bấm phím mỗi khi số hiện lên, trừ khi đó là số 3.

Giữa chừng, các bạn được nghỉ 40 giây để nhìn ảnh một mái nhà trong thành phố. Một nửa nhìn mái nhà phủ cỏ và hoa, nửa còn lại nhìn mái bê tông trơn. Ở nửa sau bài, nhóm nhìn mái xanh mắc ít lỗi hơn và giữ tập trung tốt hơn hẳn.

Vườn trên mái tòa thị chính Chicago với cỏ cao và hoa nhiều màu giữa các tòa nhà
Mái xanh trên tòa thị chính Chicago (Mỹ), dạng “mái phủ cỏ hoa” giống ảnh dùng trong thí nghiệm 40 giây. Ảnh: Conservation Design Forum/Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Nhóm nghiên cứu gọi đây là micro-break, tạm dịch là “nghỉ vi mô”. Nếu bạn đã quen với quy tắc 20-20-20 để chống mỏi mắt, hãy gộp hai thói quen: mỗi lần rời mắt khỏi màn hình, hãy nhìn vào một mảng xanh như cái cây ngoài cửa sổ, chậu cây trên bàn hay một khoảng trời.

So sánh nhìn mái cỏ hoa và mái bê tông trong 40 giây nghỉ, kết quả tập trung khác nhau
Cùng 40 giây nghỉ, nhìn màu xanh giúp giữ tập trung tốt hơn nhìn bê tông.

Cửa sổ, chậu cây và không gian làm việc

Quay lại nghiên cứu năm 1984 của Roger Ulrich. Ông xem hồ sơ của 46 bệnh nhân mổ túi mật tại một bệnh viện ở Pennsylvania (Mỹ) giai đoạn 1972–1981, ghép thành 23 cặp có đặc điểm tương đồng. Điểm khác được so sánh là cửa sổ phòng: một người nhìn ra hàng cây, người kia nhìn ra bức tường gạch.

Bảng so sánh bệnh nhân nhìn ra cây và nhìn tường gạch: số ngày nằm viện, ghi chú y tá, thuốc giảm đau
Kết quả nghiên cứu năm 1984 trên 23 cặp bệnh nhân sau mổ túi mật.

Nhóm nhìn ra cây nằm viện trung bình 7,96 ngày, so với 8,70 ngày của nhóm nhìn tường. Y tá ghi ít nhận xét tiêu cực hơn (1,13 so với 3,96 trên mỗi người) và họ cũng dùng ít liều thuốc giảm đau mạnh hơn trong ngày thứ 2 đến thứ 5. Chính tác giả lưu ý bức tường gạch là cảnh rất đơn điệu, nên kết quả không áp dụng cho mọi khung cảnh nhà cửa.

Với văn phòng, bài học là: chỗ ngồi nhìn ra cây đáng giá hơn bạn nghĩ. Nếu được chọn bàn, hãy chọn bàn gần cửa sổ. Nếu không, vài chậu cây trong tầm mắt cũng giúp tạo những “điểm xanh” cho các lần nghỉ vi mô.

Phòng làm việc sáng sủa với bàn trắng, ghế xanh và hai chậu cây lớn gần cửa sổ
Đặt cây trong tầm mắt và ngồi gần cửa sổ giúp bạn có sẵn “điểm xanh” khi nghỉ ngắn. Ảnh: Shixart1985/Wikimedia Commons, CC BY 2.0

Có một kỳ vọng nên hạ xuống: chậu cây không phải máy lọc không khí. Nghiên cứu của Bryan Cummings và Michael Waring (Đại học Drexel, công bố 6/11/2019) rà lại khoảng một chục nghiên cứu trong 30 năm và tính ra cần từ 10 đến 1.000 cây trên mỗi mét vuông sàn mới bằng hiệu quả của hệ thống thông gió hoặc vài cánh cửa sổ mở. Các thí nghiệm “cây lọc chất độc” nổi tiếng thời NASA năm 1989 được làm trong buồng kín, khác hẳn căn phòng thật.

Hiểu lầm phổ biến

Tắm rừng đang là xu hướng nên đi kèm không ít lời quảng cáo quá đà. Dưới đây là ba hiểu lầm thường gặp nhất.

Ba hiểu lầm về tắm rừng và sự thật tương ứng dựa trên nghiên cứu
Đối chiếu ba lời đồn với điều nghiên cứu thực sự cho thấy.
  • “Phải vào rừng nguyên sinh mới có tác dụng.” Khảo sát 19.806 người tính cả công viên, bãi biển, đồng quê, không chỉ rừng sâu. Bạn có thể bắt đầu ở công viên gần nhà.
  • “Đặt vài chậu cây là lọc sạch không khí.” Muốn lọc khí đáng kể thì cần mật độ cây không thể có trong nhà ở. Mở cửa sổ khi không khí ngoài trời tốt hiệu quả hơn nhiều.
  • “Tắm rừng chữa được bệnh.” Các thay đổi đo được chủ yếu ngắn hạn và trên mẫu nhỏ. Tắm rừng hỗ trợ thư giãn, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.

Một hiểu lầm nữa là “càng nhiều càng tốt”. Dữ liệu cho thấy lợi ích đi ngang sau khoảng 200–300 phút mỗi tuần, nên bạn không cần biến mỗi cuối tuần thành một chuyến dã ngoại dài.

Cách tắm rừng ngay giữa thành phố

Bạn không cần tour hay hướng dẫn viên. Dưới đây là cách làm đơn giản, phù hợp lịch của người đi làm.

1. Tìm “điểm xanh” gần nhất

Mở bản đồ, tìm công viên, vườn hoa, bờ hồ hay con đường nhiều cây trong bán kính 15 phút đi bộ hoặc đi xe. Ưu tiên chỗ có bóng mát và ít xe cộ. Chỗ càng gần, bạn càng dễ đi đều.

2. Đi chậm và tắt thông báo

Để điện thoại ở chế độ im lặng hoặc tập trung. Đi chậm hơn bình thường, mỗi vài phút dừng lại và gọi tên trong đầu một thứ bạn thấy, một âm thanh bạn nghe, một mùi bạn ngửi. Nếu khó giữ chú ý, các bài tập thở giảm căng thẳng là điểm tựa tốt.

3. Tận dụng giờ nghỉ giữa ca

Theo Điều 109 Bộ luật Lao động 2019, người làm việc từ 6 giờ trở lên trong một ngày được nghỉ giữa giờ ít nhất 30 phút liên tục (làm ban đêm ít nhất 45 phút). Dành 15–20 phút trong khoảng đó để đi dạo dưới hàng cây là cách nhanh nhất để cộng dồn phút xanh trong tuần.

4. Ghép với vận động

Nếu bạn đang cố tăng số bước mỗi ngày, hãy chọn lộ trình đi qua công viên. Bài đi bộ bao nhiêu bước mỗi ngày là đủ giải thích mốc bước theo độ tuổi; đi bộ trong không gian xanh giúp bạn “được cả hai”.

5. Theo dõi theo tuần, không theo ngày

Ghi lại số phút ở nơi có cây xanh vào lịch hoặc ghi chú. Mục tiêu là 120 phút mỗi tuần, ngày bận thì bỏ, cuối tuần bù.

Lộ trình 4 tuần làm quen với thiên nhiên, tăng dần đến 120 phút mỗi tuần
Lộ trình 4 tuần gợi ý, tăng dần để thành thói quen thay vì gắng sức.

Sau một ngày làm việc căng, đi dạo dưới hàng cây cũng là một cách “tan ca” về mặt tinh thần, rất hợp để ghép vào nghi thức kết thúc ngày làm việc. Nếu bạn đã thấy kiệt sức kéo dài, hãy đọc thêm về dấu hiệu burnout, vì khi đó bạn cần nhiều hơn một buổi đi dạo.

Ra ngoài an toàn trong khí hậu nóng ẩm

Ở Việt Nam, kẻ thù lớn nhất của buổi tắm rừng không phải thiếu cây mà là nắng nóng, muỗi và mưa bất chợt. Một vài nguyên tắc giúp buổi đi dạo thật sự là để hồi sức:

  • Chọn giờ mát: sáng sớm hoặc chiều muộn, tránh giữa trưa; mang theo nước.
  • Phòng muỗi và côn trùng: mặc áo dài tay, dùng kem chống muỗi khi đi vào chỗ nhiều bụi rậm.
  • Không đi một mình nơi vắng: báo người thân lộ trình, giữ điện thoại có pin, kể cả khi để im lặng.
  • Không hái, không ăn cây lạ: chỉ nhìn và chạm nhẹ, để lại khu rừng như lúc bạn đến.
Checklist an toàn khi tắm rừng: tránh nắng gắt, phòng muỗi, không đi một mình, không hái cây lạ
Bốn lưu ý an toàn khi ra ngoài trong khí hậu nóng ẩm.

Người đang có bệnh tim mạch, hô hấp hoặc dị ứng phấn hoa nên hỏi bác sĩ trước khi đi các cung đường dài, dốc hoặc ở vùng xa cơ sở y tế.

Câu hỏi thường gặp

Tắm rừng khác đi bộ thể dục thế nào?

Đi bộ thể dục tập trung vào tốc độ, quãng đường và nhịp tim. Tắm rừng tập trung vào sự chú ý: đi chậm, dừng lại, dùng các giác quan. Bạn hoàn toàn có thể kết hợp, ví dụ đi nhanh 20 phút rồi chậm lại 10 phút cuối để quan sát xung quanh.

Không có rừng gần nhà thì có tính không?

Có. Khảo sát về mốc 120 phút tính cả công viên, bãi biển, đồng quê và các khoảng xanh khác. Một công viên nhiều cây hay bờ hồ có hàng cây là đủ để bắt đầu. Quan trọng là bạn ở đó đủ lâu và thật sự chú ý tới khung cảnh.

120 phút phải đi một lần hay chia nhỏ được?

Chia nhỏ được. Nghiên cứu năm 2019 cho thấy đi một buổi dài hay nhiều buổi ngắn trong tuần cho kết quả như nhau. Ví dụ 4 buổi sáng mỗi buổi 30 phút, hoặc 20 phút giờ nghỉ trưa trong 6 ngày làm việc.

Ngồi ban công nhìn cây có được tính không?

Nghỉ vi mô 40 giây nhìn mảng xanh đã giúp cải thiện tập trung trong thí nghiệm, nên nhìn cây từ ban công vẫn có ích cho tinh thần. Tuy vậy, mốc 120 phút được đo bằng thời gian ra ngoài thiên nhiên, nên hãy coi ban công là phần bổ sung chứ không thay thế.

Tắm rừng có thay được thuốc hay điều trị không?

Không. Các thay đổi như giảm cortisol hay tăng tế bào NK đo được trên nhóm nhỏ và chủ yếu ngắn hạn. Tắm rừng là thói quen hỗ trợ thư giãn và sức khỏe tinh thần, không thay thế chẩn đoán, thuốc hay tư vấn của bác sĩ.

Kết luận

Tắm rừng không phải phép màu, cũng không phải trào lưu xa xỉ. Nó là một thói quen rẻ và dễ: ra chỗ có cây xanh, đi chậm, để đầu óc nghỉ. Mốc 120 phút mỗi tuần cho bạn một con số cụ thể để nhắm tới, còn 40 giây nhìn màu xanh giữa giờ làm là “liều nhỏ” ai cũng làm được ngay hôm nay.

Gần nhà bạn có điểm xanh nào hay để đi dạo? Hãy chia sẻ trong phần bình luận để mọi người cùng tham khảo, và theo dõi Nhật Phúc để đọc thêm các bài về sống vui khỏe và cân bằng công việc mỗi tuần.

Bình luận

Chưa có bình luận nào. Bạn có câu hỏi hay kinh nghiệm riêng về chủ đề này? Hãy là người mở đầu.

Chia sẻ ý kiến của bạn

Email không hiển thị công khai. Bình luận đầu tiên của bạn sẽ hiện sau khi được duyệt.

Thử ngay hôm nay