Chuyển đến nội dung

Túi khí ô tô hoạt động thế nào? Khi nào bung, khi nào không

Túi khí ô tô hoạt động thế nào, bung trong bao lâu, khi nào không bung và vì sao xe nhiều túi khí vẫn phải thắt dây an toàn, ngồi đúng tư thế.

Xe có sáu, bảy túi khí thì có cần thắt dây an toàn nữa không? Rất nhiều người mua xe lần đầu nghĩ rằng càng nhiều túi khí thì càng an toàn, tới mức có thể bỏ qua dây đai cho đỡ vướng. Để trả lời cho đúng, cần hiểu túi khí ô tô hoạt động thế nào: nó được thiết kế để làm gì, bung lúc nào, và vì sao đôi khi nó không bung.

Câu trả lời ngắn: túi khí là hệ thống an toàn bổ sung (SRS). Khi xe va chạm đủ mạnh, cảm biến báo về hộp điều khiển, hộp này kích bộ sinh khí làm túi phồng trong chưa tới 1/20 giây để đỡ đầu và ngực. Túi khí chỉ phát huy tác dụng khi bạn thắt dây an toàn và ngồi đúng tư thế; không thắt dây, chính túi khí có thể gây thương tích.

Bài viết mở rộng từ video của kênh À HÓA RA. Bạn có thể xem video giải thích vì sao túi khí chỉ là “bổ sung” trước khi đọc tiếp phần phân tích chi tiết bên dưới.

Tóm tắt nhanh

  • SRS nghĩa là hệ thống an toàn bổ sung: dây an toàn mới là lớp bảo vệ chính.
  • Theo ước tính của NHTSA (dữ liệu thập niên 1990), với tài xế xe con: chỉ túi khí giảm khoảng 14% nguy cơ tử vong, chỉ dây an toàn khoảng 45%, cả hai khoảng 51%.
  • Túi khí phồng trong chưa tới 1/20 giây, nên ngồi quá gần hoặc không thắt dây đều nguy hiểm.
  • Túi khí trước thường không bung khi va chạm nhẹ, bị đâm từ sau, va hông hoặc lật xe; đó là thiết kế, không phải lỗi.
  • Trẻ em nên ngồi ghế sau; ghế trẻ em quay ngược không được đặt trước túi khí ghế phụ đang bật.
  • Đèn SRS sáng mãi là dấu hiệu cần kiểm tra ngay; túi đã bung phải thay mới.

Nội dung chính:

  1. SRS là gì? Vì sao túi khí chỉ là “bổ sung”
  2. Con số 14% – 45% – 51% nói lên điều gì
  3. Túi khí ô tô hoạt động thế nào: 4 chặng
  4. Các loại túi khí trên ô tô hiện nay
  5. Khi nào túi khí không bung?
  6. Không thắt dây: túi khí thành cú đấm
  7. Ngồi đúng tư thế để túi khí bảo vệ bạn
  8. Trẻ em và túi khí ghế phụ
  9. Đèn SRS, thu hồi túi khí và sau khi túi bung
  10. Túi khí trên xe điện có gì khác?
  11. Câu hỏi thường gặp về túi khí ô tô

SRS là gì? Vì sao túi khí chỉ là “bổ sung”

Trên vô lăng hoặc taplo của hầu hết ô tô có in chữ SRS hoặc “SRS Airbag”. Đây là viết tắt của Supplemental Restraint System, tạm dịch là hệ thống giữ người bổ sung. Chữ “bổ sung” không phải để khiêm tốn: nó nói đúng vai trò của túi khí. Thứ giữ bạn trên ghế trong cú va chạm là dây an toàn; túi khí chỉ thêm một lớp đệm cho đầu và ngực ở những hướng va chạm nhất định.

Hãy hình dung bạn đang nhảy xuống từ một bậc cao. Dây an toàn giống như người đỡ giữ chặt eo bạn, kéo bạn chậm lại từ từ. Túi khí giống tấm đệm đặt dưới đất: hữu ích nếu bạn rơi đúng chỗ, nhưng vô nghĩa nếu bạn bay lệch sang bên hoặc rơi trước khi đệm kịp trải ra.

Cơ quan an toàn giao thông đường bộ Mỹ (NHTSA) cũng nhấn mạnh điều này: túi khí là thiết bị bổ sung, dây an toàn vẫn là biện pháp bảo vệ chính, và túi khí không được thiết kế để bung trong mọi vụ va chạm. Nếu bạn muốn hiểu cơ chế bên trong dây đai (bộ cuộn tự khoá, bộ căng đai), hãy đọc thêm bài dây an toàn ô tô hoạt động thế nào.

So sánh vai trò dây an toàn là bảo vệ chính và túi khí SRS là bảo vệ bổ sung
Dây an toàn giữ người trên ghế ở mọi hướng; túi khí chỉ đỡ thêm ở hướng va chạm nhất định.

Con số 14% – 45% – 51% nói lên điều gì

Video nhắc tới các ước tính trong báo cáo NHTSA gửi Quốc hội Mỹ về hiệu quả của các hệ thống bảo vệ người ngồi trong xe. Báo cáo bản năm 2001 (DOT HS 809 442) ước tính với tài xế xe con, so với người không có bất kỳ bảo vệ nào:

  • Chỉ có túi khí: giảm khoảng 14% nguy cơ tử vong.
  • Chỉ thắt dây an toàn ba điểm: giảm khoảng 45%.
  • Thắt dây và có túi khí: giảm khoảng 51%.

Đọc kỹ sẽ thấy hai điều. Thứ nhất, dây an toàn một mình hiệu quả gấp khoảng ba lần túi khí một mình. Thứ hai, túi khí cộng thêm vào dây an toàn chỉ tăng vài điểm phần trăm, đúng nghĩa “bổ sung”. Hai thứ không thay thế nhau mà cộng hưởng: dây đai giữ bạn ở đúng vị trí để túi khí đỡ đúng chỗ.

Biểu đồ NHTSA túi khí giảm 14%, dây an toàn 45%, cả hai 51% nguy cơ tử vong
Ước tính của NHTSA cho tài xế xe con, dựa trên dữ liệu tai nạn thập niên 1990.

Cần công bằng với con số: đây là ước tính từ dữ liệu xe đời cũ, chủ yếu tính cho túi khí trước. Xe ngày nay có thêm túi khí bên hông, túi rèm, khung xe cứng hơn và túi khí điều chỉnh lực bung theo tình huống, nên tỷ lệ thực tế có thể khác. Dù vậy, thứ tự không đổi: dây an toàn là lớp quan trọng nhất. NHTSA cũng cho biết túi khí trước đã cứu hơn 50.000 người trong khoảng 30 năm, nhưng chúng làm được điều đó chủ yếu khi đi cùng dây đai.

Túi khí ô tô hoạt động thế nào: 4 chặng

Một hệ thống túi khí gồm ba phần chính: cảm biến va chạm, hộp điều khiển túi khí (thường gọi là ACU hoặc SRS module) và các mô-đun túi khí, mỗi mô-đun có túi vải gấp gọn cùng bộ sinh khí (inflator).

1. Cảm biến phát hiện xe giảm tốc đột ngột

Cảm biến gia tốc đặt ở hộp điều khiển và ở các vị trí phía trước, hai bên thân xe liên tục đo mức thay đổi tốc độ. Phanh gấp thông thường làm xe giảm tốc mạnh nhưng vẫn kém xa một cú đâm vào vật cứng, nên hệ thống phân biệt được hai tình huống.

2. Hộp điều khiển ra quyết định

Hộp điều khiển so dữ liệu với ngưỡng đã được hãng lập trình, xét hướng va chạm, và ở nhiều xe còn xét có người ngồi ghế phụ hay không, người đó có thắt dây không. Theo NHTSA, túi khí trước được thiết kế để bung trong các vụ va chạm tương đương đâm thẳng vào tường cứng ở khoảng 13–23 km/h (8–14 mph) trở lên.

3. Bộ sinh khí làm túi phồng

Khi có lệnh, một mạch đánh lửa kích hoạt chất tạo khí trong bộ sinh khí. Phản ứng xảy ra cực nhanh, sinh lượng lớn khí bơm đầy túi vải. NHTSA cho biết túi khí phồng lên trong chưa tới 1/20 giây, nhanh hơn một cái chớp mắt.

4. Người chạm túi, túi xẹp

Túi khí không phải quả bóng căng cứng. Trên túi có lỗ xả, nên khi đầu và ngực ép vào, khí thoát ra có kiểm soát, giúp giảm tốc cơ thể êm hơn. Vài giây sau, túi xẹp hẳn để người trong xe có thể nhìn và thoát ra.

Sơ đồ túi khí ô tô hoạt động thế nào: cảm biến, hộp điều khiển, bộ sinh khí, túi bung
Bốn chặng của một lần bung túi khí, diễn ra trong chưa tới 1/20 giây.

Chính tốc độ này tạo ra mặt trái. Để kịp đỡ người, túi phải phồng ra với lực rất lớn. Ai ngồi quá gần nắp túi khí, hoặc lao tới trước vì không thắt dây, sẽ gặp túi đúng lúc nó đang bung mạnh nhất. NHTSA cảnh báo rằng người ở quá gần túi khí khi bung có thể bị thương nặng, thậm chí tử vong.

Các bước túi khí bung trong chưa tới 1/20 giây và lý do ngồi quá gần dễ bị thương
Túi khí vừa cứu người vừa có thể gây thương tích nếu bạn ở sai vị trí.

Các loại túi khí trên ô tô hiện nay

Khi hãng quảng cáo “xe có 6 túi khí” hay “7 túi khí”, con số đó cộng tất cả các vị trí. Mỗi loại chỉ bảo vệ một vùng cơ thể trong một kiểu va chạm:

  • Túi khí trước người lái: nằm trong vô lăng, đỡ đầu và ngực khi đâm trực diện.
  • Túi khí trước ghế phụ: nằm trong taplo, kích thước lớn hơn vì khoảng cách tới người ngồi xa hơn.
  • Túi khí bên hông: thường nằm trong lưng ghế, đỡ ngực và hông khi bị đâm ngang.
  • Túi khí rèm: chạy dọc trần xe, phủ kính bên để bảo vệ đầu khi va hông, ở một số xe hỗ trợ cả khi lật.
  • Túi khí đầu gối: dưới taplo, hạn chế chân đập vào cột lái.
  • Túi khí trung tâm: giữa hai ghế trước ở một số mẫu xe, ngăn hai người va vào nhau khi bị đâm ngang.
Các loại túi khí trên ô tô: trước người lái, ghế phụ, bên hông, rèm, đầu gối, trung tâm
Số lượng và vị trí túi khí khác nhau theo từng mẫu xe.

NHTSA lưu ý túi khí bên hông bung còn nhanh hơn túi trước, vì khoảng cách giữa người và điểm va chạm ở cửa xe rất ngắn. Điều quan trọng với người mua xe: số túi khí là một tiêu chí, nhưng không nói hết mức an toàn. Kết cấu khung, dây đai, hệ thống hỗ trợ lái và kết quả thử nghiệm va chạm cũng quan trọng. Nếu muốn so sánh, hãy xem cách đọc số sao ASEAN NCAP thay vì chỉ đếm túi khí.

Khi nào túi khí không bung?

Sau một vụ va chạm, nhiều chủ xe bức xúc vì túi khí “không chịu bung”. Phần lớn trường hợp, hệ thống đang làm đúng thiết kế. Túi khí trước thường không bung khi:

  • Va chạm nhẹ: mức giảm tốc dưới ngưỡng, dây an toàn đã đủ giữ người. Bung túi lúc này có thể gây thương tích không cần thiết.
  • Bị đâm từ phía sau: người bị đẩy về phía lưng ghế và tựa đầu, túi trước không giúp gì.
  • Va chạm bên hông: việc này dành cho túi hông và túi rèm (nếu xe có).
  • Lật xe: túi trước thường không bung; dây an toàn là thứ giữ bạn trong xe.
  • Ghế phụ trống hoặc người ngồi nhỏ, nhẹ: nhiều xe có cảm biến người ngồi, có thể tắt túi khí ghế phụ.

Trường hợp đáng lo là đèn SRS báo lỗi trên đồng hồ. Khi đèn này sáng mãi, hệ thống có thể đã tự vô hiệu một phần và túi khí có thể không bung khi cần. Ngược lại, NHTSA cũng ghi nhận túi khí đôi khi bung trong va chạm nhẹ, ví dụ khi gầm xe va mạnh vào vật cản.

Các trường hợp túi khí ô tô không bung: va chạm nhẹ, đâm sau, lật xe, va hông, đèn SRS
Túi khí không bung thường là do thiết kế; đèn SRS sáng mãi mới là dấu hiệu lỗi.

Không thắt dây: túi khí thành “cú đấm”

Đây là phần quan trọng nhất của video. Túi khí được thiết kế dựa trên giả định người ngồi đã thắt dây, đang ở đúng vị trí trên ghế. Trong cú va chạm, dây đai giữ người lại, túi bung ra trong khoảng trống trước mặt, rồi người ngả nhẹ vào túi khi nó đã phồng đủ.

Nếu không thắt dây, cơ thể tiếp tục lao về phía trước với tốc độ của xe trước va chạm. Bạn có thể chạm vào nắp túi khí đúng lúc nó vừa bật ra, khi lực đẩy còn rất lớn. Lúc này túi khí không còn là tấm đệm mà giống một cú đấm vào mặt và ngực. Người không thắt dây còn có thể trượt xuống dưới túi, đập vào vô lăng, taplo hoặc văng ra khỏi xe.

Hiểu lầm và sự thật: xe nhiều túi khí vẫn phải thắt dây an toàn
Nhiều túi khí không thay được dây an toàn.

Ba hiểu lầm phổ biến

  • “Xe có nhiều túi khí thì khỏi thắt dây”: sai. Túi khí được tính toán để hoạt động cùng dây đai.
  • “Túi khí luôn bung khi có va chạm”: sai. Túi chỉ bung khi đủ mạnh và đúng hướng nó phụ trách.
  • “Túi khí êm như gối”: không hẳn. Túi phồng với lực lớn; bụi và khí thoát ra có thể gây rát da, mắt. Đó là cái giá nhỏ so với chấn thương được tránh, nhưng chỉ khi bạn ngồi đúng.

Ở Việt Nam, Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 yêu cầu người lái và người ngồi trên ô tô thắt dây an toàn ở những ghế có trang bị dây đai, kể cả ghế sau. Thói quen này quan trọng hơn bất kỳ con số túi khí nào ghi trên bảng thông số.

Ngồi đúng tư thế để túi khí bảo vệ bạn

Túi khí cần một khoảng trống để phồng ra trước khi chạm vào người. NHTSA khuyên giữ khoảng cách tối thiểu khoảng 25 cm (10 inch) từ nắp túi khí tới xương ức, và lùi ghế càng xa càng tốt trong khi vẫn đạp chân phanh, chân ga thoải mái.

1. Chỉnh ghế và vô lăng

Ngồi tựa lưng sát ghế, lưng ghế hơi ngả. Nếu xe có chỉnh vô lăng, hãy hướng vô lăng về phía ngực thay vì về phía đầu, để túi khí đỡ vào ngực.

2. Đặt tay đúng chỗ

Cầm vô lăng ở vị trí khoảng 9 giờ và 3 giờ. Tránh vắt tay ngang qua giữa vô lăng khi đánh lái, vì túi bung có thể hất mạnh cánh tay vào mặt.

3. Thắt dây đúng cách

Đai vai đi qua giữa ngực và xương đòn, không kẹp sau lưng hay dưới nách; đai hông nằm thấp qua xương hông, không vắt ngang bụng.

4. Không gác chân lên taplo

Người ngồi ghế phụ hay gác chân lên taplo khi đi đường dài. Túi khí ghế phụ bung đúng vị trí đó và có thể đẩy đầu gối ngược về phía mặt.

5. Không để đồ trên nắp túi khí

Giá kẹp điện thoại, thú bông, đồ trang trí trên taplo hay bọc vô lăng dày đều có thể cản đường bung của túi hoặc biến thành vật bay vào người. Hãy đặt phụ kiện ở vị trí không che các chữ SRS/Airbag.

Checklist ngồi đúng tư thế với túi khí: cách vô lăng 25 cm, tay 9 giờ 3 giờ
Năm thói quen giúp túi khí đỡ đúng thay vì gây thương tích.

Trẻ em và túi khí ghế phụ

Túi khí được thiết kế cho người lớn ngồi đúng tư thế. Trẻ em nhỏ người, ngồi gần taplo hơn và cổ yếu hơn, nên lực bung của túi khí ghế phụ là mối nguy lớn. NHTSA khuyên trẻ dưới 13 tuổi nên ngồi ở ghế sau.

Đặc biệt, ghế trẻ em quay ngược chiều xe không bao giờ được đặt trước túi khí ghế phụ đang hoạt động: túi bung sẽ đập thẳng vào lưng ghế, nơi đầu bé đang tựa. Một số xe có công tắc hoặc cảm biến tắt túi khí ghế phụ; hãy làm đúng theo sách hướng dẫn của hãng và kiểm tra đèn báo tắt túi khí.

Tại Việt Nam, Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 (Điều 10) quy định trẻ dưới 10 tuổi và chiều cao dưới 1,35 m không được ngồi cùng hàng ghế với người lái (trừ xe chỉ có một hàng ghế), và phải dùng thiết bị an toàn phù hợp cho trẻ em.

Trẻ em và túi khí ghế phụ: ghế quay ngược, dưới 13 tuổi ngồi sau, luật Việt Nam
Ghế sau là vị trí an toàn hơn cho trẻ em.

Đèn SRS, thu hồi túi khí và sau khi túi bung

Đọc đèn SRS trên đồng hồ

Mỗi lần bật máy, đèn túi khí thường sáng vài giây rồi tắt: đó là hệ thống tự kiểm tra. Nếu đèn sáng mãi, nhấp nháy hoặc không sáng lên chút nào khi bật máy, hãy đưa xe đi kiểm tra sớm, vì túi khí có thể không bung khi cần. Đừng tự tháo vô lăng hay giắc cắm dưới ghế: mô-đun túi khí chứa chất tạo khí và cần thao tác theo quy trình của hãng.

Túi đã bung thì phải thay

Túi khí là thiết bị dùng một lần. Sau khi bung, cụm túi và các bộ phận liên quan cần được thay theo chỉ định của hãng. Khi mua xe cũ, hãy kiểm tra đèn SRS, xem lịch sử tai nạn và để ý dấu hiệu nắp túi khí, taplo từng bị thay.

Bài học từ vụ thu hồi Takata

Túi khí cũng có thể hỏng do lỗi sản xuất. Theo NHTSA, khoảng 67 triệu túi khí Takata đã bị thu hồi tại Mỹ trong các đợt từ 2016 đến 2019, vụ thu hồi an toàn ô tô lớn nhất lịch sử nước này. Chất tạo khí trong bộ sinh khí xuống cấp sau thời gian dài chịu nhiệt độ thay đổi và độ ẩm cao, có thể cháy quá nhanh, làm vỏ bộ sinh khí vỡ và bắn mảnh kim loại. NHTSA xác nhận 28 người tại Mỹ đã tử vong vì lỗi này.

Số liệu thu hồi túi khí Takata: khoảng 67 triệu túi khí, 28 người tử vong tại Mỹ
Vụ Takata cho thấy vì sao cần tra cứu thu hồi theo số VIN.

Bài học cho người dùng ở xứ nóng ẩm như Việt Nam: với xe cũ, xe nhập hoặc xe đã qua nhiều đời chủ, hãy hỏi đại lý chính hãng hoặc tra cứu chương trình triệu hồi theo số khung (VIN). Sửa túi khí trong đợt triệu hồi thường được hãng thực hiện miễn phí.

Checklist đèn báo túi khí SRS, thay túi khí sau khi bung và mua xe cũ
Những việc chủ xe tự kiểm tra được với hệ thống túi khí.

Túi khí trên xe điện có gì khác?

Về nguyên lý, túi khí trên xe điện giống hệt xe xăng: cảm biến gia tốc, hộp điều khiển và bộ sinh khí. Người ngồi trong xe điện vẫn cần thắt dây và ngồi đúng tư thế như mọi xe khác.

Điểm khác nằm ở việc phối hợp với hệ thống điện cao áp. Trên nhiều xe điện, tín hiệu va chạm từ hệ thống an toàn được dùng để tự ngắt điện cao áp khỏi bộ pin, giảm nguy cơ điện giật và chập cháy sau tai nạn. Cách bố trí cụ thể khác nhau theo từng hãng. Phần kết cấu khung, vùng hấp thụ va chạm và bảo vệ hộp pin, bạn có thể đọc thêm trong bài xe điện va chạm có an toàn không.

Túi khí trên xe điện cùng nguyên lý và phối hợp ngắt điện cao áp khi va chạm
Xe điện dùng cùng nguyên lý túi khí, thêm bước bảo vệ hệ thống cao áp.

Sau va chạm khiến túi khí bung, xe điện nên được kiểm tra và sửa tại xưởng được hãng chỉ định, vì ngoài túi khí còn cần đánh giá bộ pin và hệ thống cao áp. Hãy làm theo hướng dẫn trong sách sử dụng và của bộ phận cứu hộ của hãng.

Câu hỏi thường gặp về túi khí ô tô

Xe có 6 túi khí thì có cần thắt dây an toàn không?

Có. Túi khí là hệ thống bổ sung, được thiết kế để hoạt động cùng dây đai. Theo ước tính của NHTSA, dây an toàn một mình giảm nguy cơ tử vong nhiều hơn khoảng ba lần so với túi khí một mình. Không thắt dây, bạn có thể lao vào túi đang bung và bị thương nặng hơn.

Vì sao xe đâm mà túi khí không bung?

Thường do va chạm dưới ngưỡng, sai hướng (đâm sau, va hông với túi trước) hoặc lật xe. Đó là thiết kế để tránh bung không cần thiết. Nếu đèn SRS từng sáng mãi trước tai nạn, hệ thống có thể đã lỗi; khi đó nên yêu cầu hãng kiểm tra dữ liệu.

Ngồi cách vô lăng bao xa là an toàn?

NHTSA khuyên tối thiểu khoảng 25 cm từ nắp túi khí tới xương ức. Lùi ghế xa nhất có thể mà vẫn đạp hết hành trình chân phanh, tựa lưng sát ghế và hướng vô lăng về phía ngực.

Có nên cho trẻ ngồi ghế phụ phía trước?

Không nên. NHTSA khuyên trẻ dưới 13 tuổi ngồi ghế sau. Ở Việt Nam, trẻ dưới 10 tuổi và thấp hơn 1,35 m không được ngồi cùng hàng ghế người lái (trừ xe một hàng ghế). Ghế trẻ em quay ngược tuyệt đối không đặt trước túi khí ghế phụ đang bật.

Túi khí có hạn sử dụng không?

Tùy hãng và đời xe. Một số xe đời cũ từng có khuyến cáo kiểm tra hoặc thay túi khí sau một số năm, xe đời mới thường không ghi mốc thay định kỳ. Hãy theo sách hướng dẫn, chú ý đèn SRS và tra cứu triệu hồi theo số VIN.

Túi khí bung rồi có dùng lại được không?

Không. Túi khí là thiết bị dùng một lần. Sau khi bung, cụm túi, bộ sinh khí và các bộ phận liên quan cần được thay mới theo quy trình của hãng tại xưởng có chuyên môn.

Kết luận: túi khí giỏi nhất khi bạn đã thắt dây

Hiểu túi khí ô tô hoạt động thế nào giúp bạn nhìn đúng vai trò của nó: một tấm đệm bung trong chưa tới 1/20 giây, đỡ đầu và ngực trong những va chạm đủ mạnh, đúng hướng. Thứ giữ bạn an toàn trên mọi chuyến đi vẫn là dây an toàn, tư thế ngồi đúng và thói quen cho trẻ ngồi ghế sau.

Lần tới khi mua xe, hãy hỏi về số túi khí, nhưng đừng quên tự hỏi: mình và người đi cùng đã thắt dây chưa? Bạn từng thấy ai nghĩ xe nhiều túi khí thì khỏi thắt dây không? Hãy chia sẻ ở phần bình luận và theo dõi Nhật Phúc để đọc thêm những bài “à, hoá ra” về xe.

Bình luận

Chưa có bình luận nào. Bạn có câu hỏi hay kinh nghiệm riêng về chủ đề này? Hãy là người mở đầu.

Chia sẻ ý kiến của bạn

Email không hiển thị công khai. Bình luận đầu tiên của bạn sẽ hiện sau khi được duyệt.

Bắt đầu từ đây